Fecaalwatersyndroom bij paarden: oorzaken, symptomen en oplossingen

Je kent het beeld. Een paard produceert een perfect gevormde mestbal, en daarna volgt een straal bruine vloeistof die langs de achterkant van beide achterbenen naar beneden loopt. De staart is bevlekt. De huid boven de sprongen raakt geïrriteerd en pijnlijk. Je wast het eraf, en de volgende ochtend is het weer terug. Faecaalwatersyndroom bij paarden maakt een paard zelden acuut ziek, maar het drijft eigenaren tot wanhoop, omdat het er vreselijk uitziet en niets lijkt te helpen.

Het onderzoek naar deze aandoening is de afgelopen vijf jaar snel vooruitgegaan. Een deel van wat eigenaren tien jaar geleden te horen kregen, is inmiddels achterhaald.

Wat faecaalwatersyndroom bij paarden is (en niet is)

De technische naam is free faecal liquid, en de definitie is mechanisch in plaats van diagnostisch: mest wordt in twee afzonderlijke fasen uitgescheiden, één vaste en één vloeibare (Lindroth et al., 2020). De vloeistof kan vóór, tijdens of na het vaste deel komen.

Dit is geen diarree. De mest zelf is meestal goed gevormd. Het water beweegt zich simpelweg apart, en dat verschil bepaalt waar je moet zoeken. Bij echte diarree heeft de dikke darm helemaal geen water opgenomen. Hier neemt de dikke darm redelijk goed water op, maar vezels en vocht scheiden zich ergens onderweg van elkaar in plaats van als één massa naar buiten te komen.

Een onderzoek onder 339 getroffen paarden in Zweden en Noorwegen liet zien dat geen enkel type gespaard blijft. Elk ras, elke leeftijd, kleur, discipline en huisvestingssysteem was vertegenwoordigd (Lindroth et al., 2020). Eén getal uit dat onderzoek verdient extra aandacht: 23% van de getroffen paarden had een voorgeschiedenis van koliek, wat hoog is vergeleken met gepubliceerde gegevens uit algemene paardenpopulaties. Wat er ook speelt, het is niet puur cosmetisch.

Het verhaal rond dysbiose werd ingewikkelder

Jarenlang was de standaardverklaring darmdysbiose. De bacteriën in de achterdarm zijn uit balans, de fermentatie loopt mis, water scheidt zich af. Het is een mooi sluitend verhaal. Alleen hield het geen stand bij de eerste drie tests.

Lindroth en collega’s (2021) vergeleken fecale bacteriën in 50 case-controlparen die op dezelfde bedrijven werden gehouden, en vonden dat de totale samenstelling grotendeels gelijk was. Laustsen et al. (2021) rapporteerden hetzelfde negatieve resultaat bij Deense en Nederlandse paarden. Een Canadese onderzoeksgroep herhaalde het werk in 2024 met 14 getroffen paarden en 11 gezonde stalgenoten, en vond opnieuw geen significant verschil (Wester et al., 2024). Drie studies, drie keer niets.

Toen verschoof het beeld. Porter en collega’s (2025), werkend met paarden in het Middenwesten van de Verenigde Staten, vonden wél een significant verschil in beta-diversiteit tussen getroffen paarden en controlepaarden, samen met verschillende bacteriegroepen die in beide groepen verrijkt waren. Eén daarvan was Alloprevotella, hetzelfde geslacht dat de Zweedse studie in 2021 al had opgemerkt terwijl die tegelijk meldde dat er geen algemeen verschil was.

Waar laat dat ons dan? Niet bij “dysbiose veroorzaakt faecaalwatersyndroom”, maar ook niet bij “het microbioom is irrelevant”. De huidige stand van zaken is specifieker en nuttiger. Er is een subtiele, herhaalbare microbiële signatuur bij getroffen paarden, en niemand weet nog of die oorzaak of gevolg is. Eén bevinding laat de balans iets doorslaan. Toen het team van Laustsen getroffen paarden een fecale microbiotatransplantatie gaf van een gezonde donor, nam de ernst van de symptomen af, ook al was er bij die paarden vooraf geen meetbare dysbiose gevonden. De reacties verschilden en bij sommige paarden was de verbetering slechts tijdelijk. Toch veranderde het veranderen van de microbiële gemeenschap wel degelijk de verschijnselen.

Het ligt waarschijnlijk niet aan de voordroogkuil

Vraag rond op stal en iemand zal je vertellen dat je het paard van de voordroogkuil moet halen. Dat is het meest gegeven advies bij deze aandoening, en de best opgezette studie naar deze vraag ondersteunt dat niet.

Lindroth et al. (2021) vergeleken voeding en management op 50 particuliere bedrijven in Zweden en Noorwegen, waarbij elk getroffen paard werd gekoppeld aan een controlepaard op hetzelfde erf. De opname van verpakt ruwvoer was vrijwel identiek tussen de groepen (p = 0.97). Wat wel verschilde, was de rest van het rantsoen. Getroffen paarden kregen ongeveer twee keer zoveel krachtvoer per 100 kg lichaamsgewicht per dag. Ze kregen meer zetmeel en meer wateroplosbare koolhydraten binnen, en minder verteerbaar ruw eiwit en minder neutraal detergentvezel. Ze kregen ook minder stro en minder luzerne.

Dat zet het hele managementgesprek in een ander licht. De variabele die samenhing met de aandoening was niet het type ruwvoer. Het was hoeveel krachtvoer vezels verdrong.

Om de voordroogkuiltheorie eerlijk te beoordelen: gegevens van eigenaren wijzen wel naar ruwvoer. In het onderzoek uit 2020 zei 58% van de eigenaren dat de symptomen afnamen na een overstap van verpakt ruwvoer naar hooi. Zulke meldingen van eigenaren zijn echter niet geblindeerd, en een nieuwe partij verandert veel meer dan alleen de verpakking. De kwaliteit van het hooi zelf is in individuele klinische gevallen ook als factor gedocumenteerd (Cavallini et al., 2022).

Wat de mest zelf laat zien

De meest concrete mechanische aanwijzing komt uit directe analyse van de mest. Lindroth en collega’s (2022) maten chemische en fysische eigenschappen bij case- en controlepaarden in twee landen. De meeste variabelen bleken gelijk: droge stof, pH, mineralen, totale korteketenvetzuren. Twee niet. Getroffen paarden hadden een lager aandeel melkzuur, en hun mest had een lager waterbindend vermogen.

Dat tweede punt is belangrijk om vast te houden. De vezelmatrix die een getroffen paard verlaat, kan water minder goed binden. Wat de uiteindelijke oorzaak stroomopwaarts ook blijkt te zijn, dit is het eindpunt. Vezels die hun eigen vocht niet kunnen vasthouden, waardoor het vocht zelfstandig naar buiten komt.

Het verklaart ook waarom de kwaliteit en hoeveelheid vezels steeds opnieuw opduiken als de praktische knop om aan te draaien.

Hoe je faecaalwatersyndroom bij paarden aanpakt

In de praktijk komen de resultaten uit weinig glamoureuze veranderingen die je lang genoeg volhoudt om ze eerlijk te beoordelen.

Begin met het rantsoen. Minder krachtvoer geven en het dieet opnieuw opbouwen rond lange vezels is de waardevolste stap die je kunt zetten, en het toevoegen van stro of luzerne pakt precies het tekort aan dat in de case-controlgegevens naar voren kwam. Meer over hoe je die balans goed krijgt, lees je in ons artikel over wat het nieuwste onderzoek zegt over voeding. Verander ruwvoerpartijen één voor één, en geef elke verandering drie tot vier weken. De variatie van week tot week is bij deze aandoening groot, en twee weken zeggen je niets.

Sluit eerst de andere oorzaken van slappe mest uit. Gebitsproblemen, zandophoping, parasieten en elke voorgeschiedenis van koliek verdienen aandacht. Als je niet zeker weet hoe normaal eruit hoort te zien, legt onze gids voor het beoordelen van paardenmest het stap voor stap uit.

Ondersteun daarna de omgeving in de achterdarm. Levende gist heeft hier het sterkste recente bewijs bij paarden. Carter et al. (2025) gaven 30 ruinen op een zetmeelrijk dieet gedurende 32 dagen een supplement met Saccharomyces cerevisiae en maten een hogere fecale pH, een diverser microbioom en een toename van vezelverterende bacteriën waaronder Ruminococcus en Fibrobacter. Een in vitro-studie met equine fecale inoculum wees in dezelfde richting: gist buffert de pH-daling tijdens een suikerbelasting en verminderde de productie van D-lactaat (Sheridan et al., 2026). Een stabielere pH in de achterdarm en betere vezelfermentatie zijn precies wat een paard met een zwak waterbindend vermogen van de mest nodig heeft.

Ook de darmwand zelf verdient aandacht. Glutamine is de belangrijkste brandstof voor de cellen die de darm bekleden, en onderzoek bij paarden laat zien dat de darm van het paard de opname van glutamine verhoogt wanneer die onder voedingsstress komt te staan (Aldridge-Dean et al., 2025). Door het te voeren, ondersteun je de barrière waartegen die bacteriën leven.

Niemand heeft faecaalwatersyndroom opgelost. Sommige paarden reageren binnen een maand op een rantsoenverandering, andere blijven jarenlang bevlekt ondanks alles wat geprobeerd wordt. Het huidige bewijs geeft je wel twee dingen waar je echt iets mee kunt: verlaag het krachtvoer en verhoog de lange vezels, en ondersteun de fermentatie in de achterdarm terwijl je afwacht. Dat is beter dan van voordroogkuil wisselen en hopen op het beste.