Body Condition Score bij paarden: hoe je het gebruikt en waarom de meeste eigenaren het verkeerd doen

Tegen eind augustus werkt het gras niet meer zo hard als in juni. Eigenaren merken dat eerst op kleine manieren. Een deken die anders hangt. Een schouder die in het avondlicht scherper oogt. Soms helemaal niets, totdat een stalgenoot zegt: "hij ziet er wat schraal uit" en de twijfel toeslaat.

Die kloof tussen wat een eigenaar ziet en wat er daadwerkelijk op het paard zit, is precies waarom body condition scoring bestaat. De score is een getal, bepaald met je handen, dat aangeeft hoeveel vet je paard bij zich draagt. Het is het nuttigste wat je kunt leren voor een paard waarvan het gewicht met de seizoenen mee beweegt, en het bewijs laat zien dat de meeste eigenaren dit nog niet goed doen.

Een korte gids voor het scoren van je paard

Het systeem dat vandaag wordt gebruikt, komt uit een onderzoek uit 1983 bij merries, waarin een praktische beoordeling van de vetbedekking werd gekoppeld aan het gemeten lichaamsvetpercentage. Daaruit ontstond de schaal van 1 tot 9 die nog steeds wereldwijd wordt gebruikt (Henneke et al., 1983). Je beoordeelt zes plekken: de hals, achter de schouder, over de schoft, langs de ribben, over de rug en lendenen, en rond de staartaanzet. De meeste rijpaarden zitten comfortabel op 4,5 tot 5,5.

Twee dingen zijn belangrijker dan het exacte cijfer. Scoor met je handen, niet met je ogen, want een zomervacht flatteert en een wintervacht verbergt. En schrijf het op, op dezelfde dag van elke maand, zodat je een trend ziet in plaats van een indruk. Een stap-voor-stap uitleg van elke beoordelingsplek vind je in onze gids voor het beoordelen van de body condition score van je paard.

Waarom de meeste eigenaren het cijfer verkeerd inschatten

Dit is het ongemakkelijke deel. Wanneer onderzoekers scores van eigenaren vergelijken met die van een expert, is de overeenstemming matig.

Een Ierse studie beoordeelde 60 paarden en vond dat 45% overgewicht of obesitas had. Eigenaren scoorden hun eigen paarden vóór en ná uitleg over het systeem. De nauwkeurigheid bleef beide keren laag. De conclusie van de auteurs was duidelijk: body condition scoring door eigenaren levert geen nauwkeurige beoordeling op van de conditie van hun paarden (Golding et al., 2023). Een Italiaanse studie waarin scores van eigenaren werden vergeleken met die van dierenartsen, vond slechts geringe overeenstemming, zowel voor body condition score als voor cresty neck score, waarbij leeftijd, ras, geslacht en werkbelasting allemaal invloed hadden op de uitkomst (Busechian et al., 2022).

Alleen uitleg geven lost het niet op, en dat vertelt je dat het probleem niet echt kennis is. Een deel daarvan is dat vet als spier wordt gezien. Een deel is dat een goed bedekt paard eruitziet alsof er goed voor gezorgd wordt, terwijl een slank, fit paard in de ogen van iemand die gewend is aan de showring juist verwaarloosd kan lijken. En een deel is simpelweg vertrouwdheid. Je ziet je paard elke dag, dus langzame verandering is bijna onzichtbaar.

In augustus werkt dit beide kanten op. Dezelfde blinde vlek waardoor een pony met overgewicht te zwaar blijft, zorgt er ook voor dat een hardwerkend of ouder paard ongemerkt een heel punt kan zakken voordat iemand ingrijpt. Als je al vermoedt dat je paard verder is gegaan dan gewoon slank, begin dan met onze gids over het te magere paard.

Waar de schaal zelf tekortschiet

De score heeft echte beperkingen, en als je die kent, kun je hem beter gebruiken.

De nauwkeurigheid is niet over het hele bereik gelijk. Onderzoekers werkten met 77 paarden en pony's en maten het lichaamsvet direct. Ze ontdekten dat de relatie tussen de score en de werkelijke vetmassa logaritmisch was, en dat de voorspellende waarde van de score afnam naarmate de score hoger werd (Dugdale et al., 2012). Aan de bovenkant van de schaal missen de beschrijvingen nuance. Praktisch betekent dit: voor een paard dat conditie verliest, werkt juist het lagere deel van de schaal, waarin jij bezig bent, het best.

Nieuwer onderzoek richt zich direct op die subjectiviteit. Een studie uit 2024 ontwikkelde een body condition index op basis van meetlintmetingen in plaats van inschatting, met gebruik van borstomvang, buikomvang, halsomtrek, schofthoogte en lichaamslengte, gevalideerd tegen lichaamsvet gemeten via deuteriumverdunning. Die correleerde goed met lichaamsvet (r = 0.74) en, het nuttige deel, bleek consistenter en beter herhaalbaar in handen van onervaren beoordelaars dan scoren zelf (Potter et al., 2024). Ook dit systeem is niet perfect. Het overschat vet licht bij slankere dieren en onderschat het bij dieren met obesitas, dus bij een mager paard zal de uitkomst iets te vriendelijk zijn.

Niets hiervan betekent dat je de score moet loslaten. Het betekent dat je hem moet combineren. Handen op de zes plekken, een gewichtslint en elke maand een foto vanaf dezelfde plek in hetzelfde licht. Drie eenvoudige metingen die elkaar tegenspreken, zeggen veel meer dan één meting die je te veel vertrouwt.

Wat je moet doen als de score begint te dalen

Een dalende score is een symptoom, geen diagnose. Voordat je naar een voerschep grijpt, sluit eerst de gewone oorzaken uit: gebit, wormbelasting, pijn en ruwvoer dat genoeg lijkt maar het niet is. Oudere paarden zijn nu extra belangrijk om in de gaten te houden, omdat een dip in september in november veel moeilijker te herstellen is. Onze dierenarts legt in waarom paarden afvallen stap voor stap uit hoe je dat onderzoekt, en als bloedonderzoek ter sprake komt, legt wat een bloedtest kan laten zien uit naar welke waarden het zinvol is om te vragen.

Zodra de basis op orde is, draait het probleem meestal om energiedichtheid. Een paard dat zich al vol eet aan hooi kan niet alleen door meer volume te eten naar een hogere score komen, en veel zetmeel toevoegen om het gat te dichten brengt weer eigen risico's mee. Eerst moet het rantsoen goed worden opgebouwd, en ons stapsgewijze voerplan voor een paard dat moet aankomen helpt je daar doorheen. Olie is de efficiënte oplossing. Vet levert meer dan twee keer zoveel energie als een gelijk gewicht aan graan, het geeft geleidelijk energie af in plaats van een suikerpiek, en een recente review over omega 3 in paardenvoeding maakt duidelijk dat voedingsvetten functioneren als actieve ingrediënten en niet alleen als brandstof, met rollen in verschillende stofwisselings- en ontstekingsprocessen (Bronś et al., 2026). Diezelfde review is eerlijk over de stand van het bewijs: veel studies bij paarden zijn klein en slecht gestandaardiseerd voor leeftijd, geslacht en conditie.

Het effect op de vacht is beter onderbouwd dan de meeste eigenaren beseffen. Vierentwintig paarden die 16 weken lang plantaardige omega 3-oliën kregen, lieten binnen 8 weken aantoonbaar meer omega 3 zien in hun eigen huidweefsel, en een lagere verhouding tussen omega 6 en omega 3 (Hartwig et al., 2025). De doffe, stugge vacht die vaak samengaat met een dalende conditiescore heeft een voedingscomponent, en die reageert.

Grow & Glow ondersteunt conditie en vacht wanneer het rantsoen tekortschiet in energie. Het vervangt geen gebitscontrole, wormtelling of beter ruwvoer, en het eerlijke advies is om het één tot drie maanden te geven en het te beoordelen aan de hand van je eigen opgeschreven scores.

En zo kom je weer terug bij dat getal. Score je paard deze week, schrijf het op, en doe het volgende maand op dezelfde datum opnieuw. De paarden die goed door de herfst komen, zijn meestal de paarden waarvan de eigenaren het al in augustus opmerkten.