Waarom is mijn paard te mager?

Bijna één op de twintig paarden ouder dan 15 scoort laag genoeg op een standaard lichaamsconditieschaal om als ondergewicht te gelden, volgens een Britse veterinaire enquête uit 2012 onder 200 geriatrische paarden [1]. Dat is niet alleen een cosmetisch probleem. Aanhoudend gewichtsverlies kan snel levensbedreigend worden, en het lastige is dat de oorzaak zelden duidelijk is. Gebitsproblemen, wormen, een rantsoen dat op papier prima lijkt, een lichaam dat simpelweg meer verbrandt dan het binnenkrijgt: elk van deze dingen kan erachter zitten. Zo werk je de mogelijkheden stap voor stap af.

STAP EEN — controleer of je paard te mager is

Begin met de Body Condition Score (BCS), ontwikkeld door Don Henneke en collega's aan Texas A&M in 1983 [2]. Het is nog steeds de standaardmanier om vetbedekking te beoordelen zonder weegschaal of huidplooimeter: alleen je ogen en handen op zes belangrijke punten: de hals, schoft, lendenen, staartaanzet, ribben en achter de schouder.

De schaal loopt van 1 (uitgemergeld) tot 9 (extreem dik). Een score van 5 is ideaal. Als je de ribben van je paard kunt zien in plaats van ze alleen onder lichte druk te voelen, heeft hij ondergewicht.

Idealiter moet je de ribben van je paard kunnen voelen, niet zien.

STAP TWEE — achterhaal waarom je paard te mager is

De meest voorkomende oorzaken van gewichtsverlies bij paarden en pony's zijn anorexie, een hogere energiebehoefte, ondervoeding, malabsorptie en parasieten.

1. Je paard weigert te eten (anorexie)

Voer weigeren kan wijzen op ziekte, pijn of angst, en het is niet iets om af te wachten. Als je paard in 48 uur niet heeft gegeten, bel dan je dierenarts.

Anorexie kan veel verschillende oorzaken hebben, dus een goed onderzoek is altijd beter dan gissen. Paarden hebben een spijsverteringsstelsel dat uitstel hard afstraft, dus wacht niet te lang.

Tip: laat je dierenarts het gebit van je paard minstens twee keer per jaar controleren. Zo sluit je een van de meest voorkomende, en vaakst gemiste, redenen uit waarom paarden hun voer laten staan.

Diastemen in de kiezen, kleine openingen die ontstaan tussen de kiezen naarmate een paard ouder wordt en waarin rottend voer blijft steken, komen vaker voor dan de meeste eigenaren denken. Een Britse studie onder 471 paarden in de algemene praktijk vond ze bij bijna de helft van de populatie (49.9%) [3], en bij paarden die specifiek voor deze aandoening waren doorverwezen, kwam quidding, het laten vallen van kleine balletjes halfgekauwd hooi, voor in meer dan driekwart van de gevallen [4].

Als je paard last heeft van zijn gebit, kan hij:

• langzaam eten
• moeite hebben met kauwen
• graan morsen of laten vallen
• proppen hooi uitspugen
• meer kwijlen dan normaal
• voer in zijn mond verplaatsen zonder het door te slikken
• een slechte adem ontwikkelen
• proppen ruwvoer in zijn wangen, waardoor hij er een beetje als een hamster uitziet

2. Je paard heeft meer energie nodig

Als je paard meer energie verbruikt dan hij binnenkrijgt, valt hij af. Er zijn veel situaties die die energiebehoefte verhogen, en hoeveel precies verschilt sterk van paard tot paard.

2.1. Sportpaarden

Meer training betekent meer energie, dat spreekt voor zich. Minder duidelijk is hoe groot dat verschil is: standaard voedingsrichtlijnen zetten lichte arbeid op ongeveer 20% boven de onderhoudsbehoefte aan energie, oplopend tot meer dan 60% voor paarden die zwaar en regelmatig werken [7]. Dat is geen kleine aanvulling.

2.2. Drachtige en lacterende merries

In de laatste drie maanden van de dracht stijgt de energiebehoefte van een merrie met ongeveer een kwart tot een derde, en nog meer als ze een groot veulen draagt [7]. Zodra ze melk geeft, kan die behoefte bijna verdubbelen. Melkproductie kost veel energie, en een merrie die daar niet op gevoerd wordt, spreekt haar eigen conditie aan om het veulen te laten groeien.

2.3. Oudere paarden

Ouder wordende darmen nemen voedingsstoffen minder efficiënt op, waardoor oudere paarden vaak meer energie nodig hebben om op gewicht te blijven, zelfs met een rantsoen dat vroeger ruim voldoende was.

2.4. Paarden die herstellen van ziekte of een operatie

Herstel kost ook energie. Een paard dat herstelt van een operatie heeft ongeveer 10% meer nodig dan normaal, en bij een ernstige ziekte kan dat oplopen tot meer dan 60% [7]. Juist dan neemt de eetlust vaak af.

2.5. Kou en hitte eisen ook hun tol

De onderste kritische temperatuur van een goed geacclimatiseerd volwassen paard, het punt waarop het lichaam extra energie gaat verbranden om warm te blijven, ligt rond -15°C [5]. Onder die grens kun je rekenen op ongeveer 2.5% meer energie per graad dat de temperatuur daalt [5]. Warm en vochtig weer kost op zichzelf ook extra energie door zweten en afkoelen, al is daar minder makkelijk een strak getal op te plakken dan bij de rekensom voor koud weer.

3. Je paard is ondervoed

Soms is de hoeveelheid prima, maar de kwaliteit niet. Slecht hooi, beschimmeld graan of een rantsoen dat al jaren niet opnieuw beoordeeld is, kan ervoor zorgen dat een paard ondervoed raakt, zelfs als de voerbak bij elke maaltijd vol lijkt.

4. Je paard neemt voedingsstoffen niet op (malabsorptie)

Dit is iets anders dan ondervoeding. Hier eet het paard genoeg voer van goede kwaliteit, maar zijn darmen doen hun werk niet goed, waardoor voedingsstoffen erdoorheen gaan in plaats van opgenomen te worden. Een ontsteking van de darmen is meestal de boosdoener.

5. Je paard heeft parasieten

Een zware wormbelasting, vooral cyathostominen (kleine strongyliden), beschadigt de darmwand en concurreert direct om de voedingsstoffen die je paard nodig heeft. In ernstige gevallen, vooral wanneer grote aantallen larven tegelijk uit de darmwand komen, kan het resultaat plotseling gewichtsverlies en diarree zijn [6]. Het gewicht kan daarna snel dalen, soms al binnen een paar weken.

STAP DRIE — behandel je paard

Je bent wat je eet. Dat geldt ook voor paarden. Als je paard ondergewicht heeft en er geen onderliggende ziekte of wormbesmetting achter zit, is voeding meestal de plek om te beginnen, en waar je de snelste resultaten zult zien.