Waarom is tandzorg essentieel voor het welzijn en de prestatie van mijn paard?

Wist je dat de tanden van een paard elk jaar twee tot drie millimeter groeien? Zonder voldoende slijtage kunnen er scherpe haken aan de randen ontstaan, en die haken veroorzaken al snel wondjes en pijn. Daarom zitten gebitsproblemen achter zoveel zogenoemde gedrags- en prestatieproblemen waar eigenaren eerst elke andere oorzaak voor proberen te achterhalen.

Net als bij mensen is een gezond gebit essentieel voor de algehele gezondheid en het welzijn van een paard. Als paardeneigenaar zoek je waarschijnlijk naar oplossingen die op echt bewijs zijn gebaseerd, niet op giswerk, om je paard gezonder en comfortabeler te houden [1].

In dit artikel nemen we je mee door:

• Hoe je gebitsproblemen bij je paard herkent
• Waarom gebitsproblemen in de eerste plaats ontstaan
• Hoe dierenartsen gebitsproblemen tegenwoordig behandelen
• Hoe je voorkomt dat problemen terugkomen
• Waar kurkuma mogelijk in het plaatje past

Welke veelvoorkomende problemen bij paarden hangen samen met hun gebit?

Als paardeneigenaar kun je veranderingen opmerken in gedrag, gezondheid of gewoon tijdens de dagelijkse verzorging die rechtstreeks terug te voeren zijn op de mond.

Vijf van de meest voorkomende signalen dat je paard met een gebitsprobleem te maken heeft:

1. Voer laten vallen (quidding). Je paard spuugt halfgekauwd hooi of graan uit of laat het vallen.
2. Tegenzin onder het zadel. Met het hoofd gooien, verzet tegen het bit, of plotseling geen zin meer hebben om te werken.
3. Gewichtsverlies of een slechte conditie. Kauwen kost meer moeite, waardoor er minder voer daadwerkelijk wordt afgebroken en opgenomen.
4. Slechte adem of overmatig kwijlen. Vaak een teken van een infectie of een wond ergens in de mond.
5. Veranderingen in gedrag. Prikkelbaarheid, minder interesse in mensen, gedrag dat van de ene op de andere dag lijkt te veranderen [2].

De Horse Grimace Scale, een hulpmiddel op basis van gezichtsuitdrukkingen dat oorspronkelijk werd ontwikkeld om pijn na castratie te beoordelen, is inmiddels specifiek getest bij paarden met gebitsaandoeningen. De nieuwste studie vond het daarvoor onbetrouwbaar: de overeenstemming tussen beoordelaars was gering, en de auteurs concludeerden dat hulpmiddelen voor acute pijn niet goed aansluiten bij de langzame, zeurende pijn van gebitsaandoeningen [4]. Simpel gezegd: een paard met gebitspijn trekt niet altijd een duidelijk pijngezicht. Juist daarom is een regelmatige controle door de dierenarts belangrijker dan letten op een grimas.

Gebitspijn laat zich ook zien op een minder verwachte plek: de darmen. In een studie onder 144 polopaarden had 51,4 procent van de paarden met een voorgeschiedenis van koliek gebitsafwijkingen, tegenover ongeveer 30 procent van de paarden zonder koliekgeschiedenis, en zowel cariës als scherpe emailpunten waren significant gekoppeld aan het risico op koliek [5]. Goed kauwen is de eerste stap van de spijsvertering, dus een pijnlijke mond kan een paard aan beide uiteinden van het spijsverteringskanaal parten spelen.

Als je een of meer van deze signalen opmerkt, plan dan een gebitscontrole in voordat het erger wordt. Wachten maakt het zelden goedkoper.

Waarom ontstaan gebitsproblemen bij paarden?

Paardentanden zijn gebouwd voor een vezelrijk dieet. Dierenartsen noemen dit hypsodonte dentitie: meer kroon bevindt zich boven de tandvleesrand, met daaronder een diepe reservekroon.

In tegenstelling tot menselijke tanden blijven de tanden van een paard doorgroeien, waarbij ze het grootste deel van het leven omhoog komen om de slijtage door het urenlang kauwen op vezelrijk voer te compenseren.

Die reservekroon zorgt ervoor dat tanden kunnen blijven aanvullen wat door het kauwen afslijt, maar die is niet onbeperkt. Zodra die op is, beginnen oudere paarden daadwerkelijk tanden te verliezen, en dat is een belangrijk deel van waarom leeftijd het hele gesprek over gebitsverzorging verandert [6,7].

Hoe behandel je gebitsproblemen bij paarden?

Hoge kosten en onzekerheid. Eigenaren noemen de kosten van grondige controles of ingrepen vaak als een drempel. Regelmatige controles, jaarlijks of twee keer per jaar afhankelijk van de leeftijd, vangen problemen meestal op terwijl ze nog klein en goedkoop te verhelpen zijn, in plaats van groot en duur.

Sommige eigenaren vragen of er alternatieven voor extractie zijn, zoals vullingen of wortelbehandelingen. Die zijn er. Dierenartsen en paardentandartsen voeren die tegenwoordig uit, en betere apparatuur, veiligere sedatie en meer gezamenlijke ervaring hebben deze technieken veel toegankelijker gemaakt dan zelfs tien jaar geleden. Een second opinion kan je ook helpen afwegen of een ingreep de juiste keuze is voordat je ervoor kiest [8,9].

Hoe voorkom je gebitsproblemen bij paarden?

Routinecontroles, idealiter één keer per jaar, zijn de beste manier om problemen vroeg op te sporen en je paard onnodige pijn te besparen. Zodra een paard 15 tot 18 jaar oud is, zijn controles twee keer per jaar vaak logischer, omdat de reservekroon dan bijna opraakt en problemen vanaf dat punt sneller verergeren. Jonge paarden hebben ook aandacht nodig. Tot ongeveer vijfjarige leeftijd komen de blijvende tanden nog door, en vaker controleren in die periode kan een paard ook helpen om zich op zijn gemak te voelen bij het aanraken van de mond, in plaats van te leren er bang voor te zijn [2,3].

Angst bij paarden. Spanning rond controles is een probleem op zich, los van de tanden zelf. Hoe een dierenarts of paardentandarts met het paard omgaat, is net zo belangrijk als welke instrumenten ze gebruiken. Een rustige aanpak zonder haast maakt echt verschil, vooral bij jonge of onervaren paarden.

Bij jonge paarden helpt geleidelijke gewenning. Regelmatig zelf even naar het gebit kijken, de bovenlip optillen of af en toe de tong aanraken, zorgt ervoor dat het paard aan dat gevoel went in een vertrouwde omgeving. Alleen dat al maakt het echte onderzoek veel minder spannend.

Paarden op een graanrijk dieet kauwen in het algemeen minder, en minder kauwen betekent ongelijkmatige slijtage, wat later tot meer tandheelkundige behandelingen kan leiden [10].

Een dieet dat is afgestemd op het individuele paard, rekening houdend met leeftijd, gewicht en werklast, helpt om slijtage natuurlijk en gelijkmatig te houden. Veranderingen kun je het beste samen met een dierenarts doorvoeren, in plaats van te gokken.

“De juiste voeding is de basis van gezondheid. Door de kracht van de natuur te benutten, kunnen we ervoor zorgen dat paarden en huisdieren genieten van een optimale gezondheid en vitaliteit.”— Valerie De Clerck, dierenarts, voedingsdeskundige en oprichter van Curafyt

Is er een natuurlijke oplossing om de gebitsgezondheid te ondersteunen?

Kurkuma heeft in de humane tandheelkunde echte belangstelling gekregen. Een systematische review en meta-analyse uit 2022 van 18 gerandomiseerde onderzoeken bij parodontale patiënten liet zien dat curcumine, de actieve stof in kurkuma, tandvleesontsteking en bloeding verminderde wanneer het werd toegevoegd aan de standaard parodontale behandeling [12]. Een aparte review van de effecten van kurkuma op de mondgezondheid in studies bij mensen, dieren en in het lab kwam tot een vergelijkbare conclusie: de antimicrobiële en ontstekingsremmende werking helpt tandplak te beperken en het tandvlees te ondersteunen [13].

Er zijn nog geen paardspecifieke onderzoeken naar kurkuma en gebitsgezondheid, dus dit is een extrapolatie van onderzoek bij mensen en in het lab, geen paardenstudie. Het werkingsmechanisme blijft toch overeind over soorten heen om twee redenen:

• Antimicrobiële werking. Kurkuma verstoort bacteriële celwanden, waardoor bacteriën zich moeilijker aan het tandoppervlak hechten en tandplak kunnen opbouwen.
• Ontstekingsremmende werking. Kurkuma reguleert de immuunrespons in het tandvlees, remt pro-inflammatoire cytokinen en ondersteunt tegelijk anti-inflammatoire cytokinen.

Daarom kan een kurkumasupplement zoals Restore & Revive een waardevolle aanvulling zijn op de routine van een paard, vooral bij een paard dat al te maken heeft met stijve gewrichten of een trage darm, naast echte gebitsverzorging en niet ter vervanging daarvan. Het ondersteunt ook spierherstel, gewrichtscomfort en de spijsvertering, en verdient daardoor zijn plek in de zadelkamer om meer redenen dan alleen de mond.

Conclusie: een goed geïnformeerde eigenaar en preventieve zorg houden de mond van een paard gezond

Gebitsverzorging bij paarden is geen bijzaak. Het bepaalt hoe goed een paard eet, beweegt en zich onder het zadel gedraagt, en het onderzoek hierboven suggereert dat het verder doorwerkt in de spijsvertering en het comfort dan de meeste eigenaren aannemen. Vroege signalen op tijd opmerken en een regelmatig controleschema aanhouden helpt om dure, pijnlijke problemen later te voorkomen.

Als je advies op maat voor je paard wilt, of vragen hebt over voeding en supplementen, neem dan contact op met je dierenarts of met die van ons via info@curafyt.com.