Dlaczego moja klacz nie może zajść w ciążę?

Zajście klaczy w ciążę brzmi prosto — dopóki takie nie jest. W rzeczywistości rozród koni ma zaskakująco wysoki odsetek niepowodzeń na każdym etapie — od momentu owulacji aż do chwili, gdy źrebię faktycznie przychodzi na świat. Zrozumienie, na którym etapie proces się załamuje, zmienia to, jak podchodzisz do problemu i co realnie da się naprawić.

Komórka jajowa nigdy nie zostaje zapłodniona

Najbardziej podstawowym niepowodzeniem jest całkowity brak zapłodnienia. Przyczyna może leżeć po stronie klaczy albo ogiera.

Po stronie klaczy

Termin jest kluczowy. Klacze są sezonowo poliestralne, co oznacza, że cyklują regularnie od maja do września, ale późną zimą i wczesną wiosną często mają nieregularne cykle bezowulacyjne. Krycie poza naturalnym sezonem wyraźnie zmniejsza szansę na prawidłową owulację. Jeśli pracujesz z klaczą, która „nigdy nie łapie”, najpierw zapytaj, kiedy właściwie jest kryta.

Jakość komórek jajowych spada wraz z wiekiem. Starsze klacze produkują oocyty, które częściej mają nieprawidłowości chromosomalne albo mniejszą zdolność rozwojową. Tego nie da się zobaczyć w badaniu USG — ujawnia się to dopiero w niskim odsetku prawidłowo rozwijających się zarodków.

Po stronie ogiera

Jakość nasienia różni się bardziej, niż większość właścicieli się spodziewa. Świeże nasienie użyte we właściwym momencie daje najlepsze wyniki. Nasienie schłodzone, pobrane i transportowane przed użyciem, z czasem traci ruch postępowy. Nasienie mrożone i rozmrażane ma jeszcze niższy wskaźnik przeżywalności po rozmrożeniu oraz wyjątkowo wąskie okno inseminacji. Jeśli pracujesz z mrożonym nasieniem od ogiera, którego nasienie źle znosi mrożenie, szanse są już przeciwko tobie, zanim klacz w ogóle zostanie uwzględniona.

Zapłodniona komórka jajowa się nie zagnieżdża

Zarodek dociera do macicy około 6. dnia po owulacji. To, co dzieje się dalej, zależy niemal całkowicie od stanu endometrium — błony śluzowej macicy. Właśnie tutaj kryje się większość problemów związanych z przewlekłą niepłodnością.

Endometrium robi więcej niż tylko zapewnia powierzchnię do implantacji. Produkuje mleczko maciczne, wydzielinę, która podtrzymuje zarodek w dniach poprzedzających rozpoczęcie placentacji. Uszkodzone endometrium nie jest w stanie zapewnić odpowiedniego odżywienia, a zarodek obumiera bez wyraźnych objawów.

Włóknienie endometrium

Najczęstszym stwierdzeniem u klaczy z zaburzoną rozrodczością jest włóknienie endometrium, u koni nazywane też endometriozą. Włóknienie okołogruczołowe otacza gruczoły maciczne, ograniczając ich zdolność wydzielniczą. Kenney i Doig (1986) stwierdzili, że 64% klinicznie zdrowych klaczy miało w biopsji pewien stopień włóknienia endometrium [1]. Warto się przy tej liczbie zatrzymać: prawie dwie trzecie pozornie prawidłowych klaczy, a ten odsetek gwałtownie rośnie z wiekiem. Klasyfikacja biopsji pozostaje najbardziej wiarygodnym sposobem oceny stopnia tego uszkodzenia [2].

Problem z włóknieniem polega na tym, że się nie cofa. Gdy gruczoły zostaną otoczone tkanką bliznowatą, są utracone. Postępowanie skupia się na optymalizacji tego, co pozostało, a nie na odbudowie tego, co zostało utracone.

Zapalenie błony śluzowej macicy

Ostre i przewlekłe zapalenie macicy to kolejna ważna przyczyna niepowodzenia implantacji. Niektóre klacze mają upośledzone oczyszczanie macicy — nie potrafią skutecznie usuwać płynu i pozostałości zapalnych po kryciu. Powstałe środowisko jest nieprzyjazne dla zarodka. To da się leczyć, a wczesne wychwycenie problemu ma znaczenie.

Anatomia

Budowa wpływa na podatność na zanieczyszczenie macicy. Klacze z nieprawidłową budową krocza — szczególnie często spotykaną u folblutów — mogą zasysać powietrze do pochwy przy każdym kroku, wprowadzając zanieczyszczenia środowiskowe do dróg rodnych. W moim doświadczeniu klinicznym konie rasy Saddlebred są nieproporcjonalnie często reprezentowane w przypadkach przewlekłego grzybiczego zapalenia błony śluzowej macicy. To tendencje na poziomie ras, a nie uniwersalne reguły, ale zmieniają one diagnostykę różnicową, gdy klacz ma w wywiadzie utrzymujące się infekcje [3,4].

Zarodek obumiera po implantacji

Wczesne zamieranie zarodka występuje u 4 do 20% klaczy — ten zakres odzwierciedla rzeczywiste różnice w badanych populacjach i metodologii między badaniami, a nie niepewność co do istnienia problemu [1]. Większość tych strat ma miejsce przed 40. dniem, dlatego wyniki badania per rectum podczas pierwszego badania ciążowego nie gwarantują żywego źrebięcia.

Po 40. dniu poronienia zdarzają się rzadziej, ale nadal występują w około 7 do 8% ciąż [1]. Najważniejszą zakaźną przyczyną poronień u klaczy jest rhinopneumonitis, wywoływane przez herpeswirus koni typu 1 i 4 (EHV-1 i EHV-4). Szczególnie EHV-1 może powodować fale poronień w grupach bez odporności. Szczepienie zmniejsza ryzyko, choć nie eliminuje go całkowicie. Jeśli twoje klacze nie są objęte programem szczepień przeciw EHV uwzględniającym dawki przypominające w 5., 7. i 9. miesiącu ciąży, trzeba to zmienić.

Od czego zacząć, gdy nic nie działa

Zanim wydasz dużo pieniędzy na kolejne próby krycia, biopsja macicy daje najjaśniejszy obraz rokowania. Biopsja w klasie Kenney I wiąże się z dobrym rokowaniem na donoszenie źrebięcia do terminu; klasa III wiąże się z rokowaniem niekorzystnym. Warto mieć tę informację wcześniej, a nie dopiero po kilku kolejnych nieudanych cyklach.

Poza biopsją warto wykonać: ocenę nasienia ogiera przy stosowaniu inseminacji, posiew i cytologię macicy w celu wykluczenia aktywnego zapalenia błony śluzowej macicy oraz uczciwie przyjrzeć się kalendarzowi rozrodu. Wiele klaczy określanych jako niepłodne było po prostu krytych o niewłaściwej porze roku, niewłaściwym typem nasienia albo bez ultrasonograficznego monitorowania owulacji.

Niepowodzenia rozrodu u klaczy rzadko mają jedną przyczynę. Zwykle to połączenie kilku czynników, z których część jest niezmienna, a część nie. Znajomość różnicy to większa część pracy klinicznej.