Tak weterynarz bada niepłodną klacz.

Gdy klacz nie zachodzi w ciążę, uporządkowane badanie daje najjaśniejszy obraz tego, co nie działa i co realnie da się skorygować. Twój weterynarz przejdzie przez określony schemat: zacznie od wywiadu, który możesz przekazać, potem oceni obraz kliniczny, sprawdzi macicę i jajniki w badaniu USG, a następnie przyjrzy się temu, jak klacz faktycznie żyje. Dopiero po tym wszystkim potrzebna będzie dodatkowa diagnostyka.

Krok 1: Wywiad

Wywiad to podstawa. Zanim weterynarz zbada klacz, będzie chciał wiedzieć wszystko o jej historii rozrodu: ile sezonów była kryta, jakiego ogiera lub rodzaju nasienia użyto, czy wcześniej zaszła w ciążę i co się potem wydarzyło, ile prób zakończyło się niepowodzeniem w tym roku. Klacz, która była płodna trzy lata temu i nagle przestała być, to inny problem kliniczny niż taka, która nigdy nie utrzymała ciąży.

Historia medyczna jest równie ważna. Przebyte choroby, leczenie, a szczególnie problemy ortopedyczne pojawiają się w diagnostyce niepłodności częściej, niż mogłoby się wydawać. Klacz z rozpoznaną wcześniej ochwatą lub przewlekłym bólem już sygnalizuje coś, co wróci później w badaniu klinicznym.

Krok 2: Badanie kliniczne

Weterynarz zacznie od oceny całego zwierzęcia, a nie od układu rozrodczego. Kondycja ciała, jakość okrywy włosowej, postawa, to, czy klacz porusza się swobodnie. Klacze z nadwagą są w praktyce klinicznej konsekwentnie mniej płodne. Mechanizmy nie są jeszcze w pełni poznane, ale obraz kliniczny jest na tyle wyraźny, że sama kondycja ciała może tłumaczyć nieudany sezon.

Ból i kulawizna są niedocenianymi przyczynami problemów z rozrodem. Klacz z aktywną ochwatą lub wyraźną kulawizną często nie porusza się wystarczająco dużo, by odpowiednio opróżniać macicę między cyklami. Zalegający płyn to bezpośrednia droga do zapalenia błony śluzowej macicy. To jedno z tych powiązań, które wydają się pośrednie, dopóki nie zobaczy się ich kilka razy w praktyce.

Następnie sam układ rozrodczy: czy ruje są regularne, czy nieregularne i trudne do zauważenia? Znaczenie ma budowa sromu i pochwy; słabe domknięcie sromu pozwala na dostawanie się powietrza i zanieczyszczeń do macicy, a to można całkowicie skorygować zabiegiem Caslicka, jeśli zostanie wcześnie wykryte. Szyjka macicy powinna wyglądać zdrowo i odpowiednio do fazy cyklu. Każda nieprawidłowość ma tu znaczenie.

Krok 3: USG przezodbytnicze

USG pokazuje to, czego nie da się zobaczyć ani wyczuć wyłącznie w badaniu zewnętrznym. Weterynarz będzie oceniać szczególnie trzy elementy.

Stan endometrium

Struktura i echogeniczność endometrium zmieniają się w zależności od fazy cyklu, ale zmiany patologiczne mają inny charakter. Wzory obrzęku, nieregularne pogrubienie, nieprawidłowa echogeniczność: to pierwsze sygnały choroby endometrium.

Płyn w macicy

Wolny płyn w świetle macicy poza prawidłowym okresem okołoowulacyjnym jest nieprawidłowy. Nawet niewielka ilość w niewłaściwej fazie cyklu to sygnał alarmowy wskazujący na zapalenie błony śluzowej macicy. Ilość i charakter tego płynu (bezechowy lub echogeniczny) pomagają określić, jak intensywne powinno być leczenie.

Torbiele jajników

Torbiele na jajnikach mogą zaburzać prawidłowy cykl i łatwo je przeoczyć przy samym badaniu zewnętrznym. USG to jedyny wiarygodny sposób, by je wykryć. Klacz, która sprawia wrażenie cyklującej prawidłowo, ale ma duży nieowulujący pęcherzyk lub torbiel lutealną, nie będzie reagować na standardowe postępowanie hodowlane. To rozróżnienie ma większe znaczenie, niż większość właścicieli sobie uświadamia.

Krok 4: Warunki utrzymania w stajni

Ten krok jest pomijany częściej, niż powinien. Środowisko, w jakim żyje klacz, bezpośrednio wpływa na jej funkcje rozrodcze.

Fotoperiod to główny czynnik wyzwalający sezon rozrodczy. Klacze potrzebują co najmniej 16 godzin światła dziennie, by prawidłowo cyklować. Stajnia ze słabym dostępem do naturalnego światła i bez dodatkowego doświetlania sztucznym światłem może opóźnić rozpoczęcie cykliczności o wiele tygodni. Znaczenie ma zarówno jakość, jak i ilość paszy: zbyt mała podaż opóźnia lub hamuje cykl, a przekarmianie prowadzi do problemów z kondycją ciała wspomnianych wcześniej. Temperatura i stres, w tym warunki stajenne, hierarchia społeczna, transport i harmonogram zawodów, dodatkowo się na to nakładają.

Niepłodność niektórych klaczy dało się w pełni wyjaśnić ciemną stajnią i niewystarczającym oświetleniem zimą. Rozwiązanie nie kosztuje nic w porównaniu z sezonem rozrodczym pełnym prób inseminacji.

Krok 5: Dodatkowa diagnostyka

Po przejściu przez wywiad, badanie kliniczne, USG i ocenę warunków utrzymania weterynarz zwykle ma już roboczą hipotezę. Czasem jednak obraz wymaga potwierdzenia albo badanie kliniczne wskazuje na coś konkretnego, co uzasadnia wykonanie celowanego testu.

Badanie bakteriologiczne

Jeśli podejrzewa się zapalenie błony śluzowej macicy, wymaz z macicy lub płukanie małą objętością płynu pozwala uzyskać wynik posiewu i antybiogram. To właśnie różnica między leczeniem empirycznym a celowanym doborem antybiotyku. Leczenie endometritis bez wyniku posiewu to nawyk, z którym warto skończyć.

Biopsja endometrium

Biopsja daje wynik histopatologiczny, a konkretnie pozwala ocenić stopień włóknienia okołogruczołowego. To ważne dla rokowania. Klacz z istotnymi zmianami włóknistymi ma zasadniczo inne perspektywy rozrodcze niż taka z ostrym, odwracalnym zapaleniem błony śluzowej macicy. Warto mieć tę informację, zanim zdecydujesz się na kolejny kosztowny sezon prób.

Endoskopia macicy

Histeroskopia pozwala weterynarzowi bezpośrednio obejrzeć światło macicy. Zrosty, torbiele, nieprawidłowości strukturalne: to rzeczy, które można przeoczyć w USG i których nie da się zdiagnozować na podstawie wymazu. Weterynarz sięgnie po to badanie wtedy, gdy pozostałe wyniki nie wyjaśniają w pełni obrazu klinicznego.