Tak traktujesz niedowagę u konia

Pasza to ostatnia dźwignia, po którą sięgasz, a nie pierwsza. Większość właścicieli robi to odwrotnie. Koń traci kondycję, a już po tygodniu wiadro jest pełniejsze, półka z suplementami bardziej zapełniona, i nikt nie zatrzymał się, żeby zapytać, dlaczego w ogóle traci na wadze.

Czasem więcej paszy jest dokładnie tym, czego potrzeba. Koń rzeczywiście jadł za mało, a rozwiązanie jest proste. W praktyce jednak to nie takie przypadki widuję najczęściej. Choroby zębów, które sprawiają, że żucie boli, jelita, które nie potrafią wchłonąć tego, co dostają, obciążenie pasożytami, które po cichu konkurują o każdy składnik odżywczy: to właśnie przez takie przyczyny koń pozostaje chudy, podczas gdy jego właściciel przechodzi z jednej zmiany paszy na kolejną. Dotarcie najpierw do przyczyny naprawdę zmienia efekt.

Krok 1: potwierdź, że koń rzeczywiście ma niedowagę

Samo oko nie jest wiarygodne. Koń z grubą zimową sierścią może ukrywać znaczną utratę mięśni, a z kolei koń z delikatną sierścią może wyglądać szczupło, a mimo to mieć prawidłową kondycję. Użyj Body Condition Score (BCS), czyli skali od 1 (skrajnie wychudzony) do 9 (otyły). Wynik od 4 do 6 jest na ogół zdrowy; 3 lub mniej wymaga działania.

Ocena wymaga zarówno patrzenia, jak i dotyku. Przesuń ręce wzdłuż żeber, kręgosłupa, zadu, nasady szyi i za łopatką. Oceniasz jednocześnie pokrycie tłuszczowe i masę mięśniową: to dwie różne rzeczy i mogą pogarszać się niezależnie od siebie. Koń z BCS 4, ale z wyraźną utratą mięśni górnej linii, jest w innej sytuacji niż koń z takim samym wynikiem, ale dobrą objętością mięśni. To rozróżnienie ma większe znaczenie, niż większość właścicieli zdaje sobie sprawę.

Krok 2: znajdź przyczynę

Utrata masy ciała rzadko ma jedną przyczynę. Pięć poniższych często się nakłada, a leczenie jednej przy jednoczesnym przeoczeniu drugiej to dokładnie powód, dla którego niektórym koniom powrót do formy zajmuje miesiące.

Zmniejszony apetyt (anoreksja)

Koń nie je wystarczająco, bo coś sprawia, że niechętnie pobiera pokarm. Ból, stres, zmiana otoczenia, dominujący współtowarzysze w stadzie lub choroba mogą ograniczać pobranie paszy bez wyraźnych objawów. Uważnie obserwuj czas karmienia.

Wyższe zapotrzebowanie na energię niż jej podaż

Intensywna praca, zimna pogoda, późna ciąża i laktacja znacząco zwiększają zapotrzebowanie energetyczne. Dawka, która utrzymywała konia zeszłego lata, naprawdę może już nie wystarczać. Potrzeba wzrosła; pasza nie.

Słaba jakość diety

Siano, które wygląda dobrze, może mieć niską wartość odżywczą. Zawartość białka, energii strawnej i minerałów bardzo się różni między pokosami, polami i latami. Nie da się ocenić wartości odżywczej wyłącznie po wyglądzie.

Zaburzone wchłanianie

U niektórych koni, szczególnie starszych i tych z zapalną chorobą jelit, układ pokarmowy po prostu nie wchłania składników odżywczych skutecznie. Te zwierzęta jedzą wystarczająco, a mimo to tracą na wadze. Często słabo reagują na zwykłe zwiększenie ilości paszy.

Pasożyty

Duże obciążenie pasożytami u młodszych koni to klasyczna przyczyna słabej kondycji, którą właściciele często bagatelizują. Celowane badanie kału na liczbę jaj pasożytów (zamiast odrobaczania według kalendarza) daje realną informację o tym, co dzieje się u konkretnego konia.

Krok 3: lecz, ale we właściwej kolejności

Odruchowo chce się od razu sięgnąć po więcej paszy. Powstrzymaj się. Pasza to ostatnia dźwignia, po którą sięgasz, a nie pierwsza, bo inaczej ryzykujesz leczenie objawu, podczas gdy problem podstawowy nadal trwa.

Najpierw skontaktuj się z weterynarzem

Zanim zmienisz dawkę pokarmową, wyklucz chorobę, pasożyty wewnętrzne i choroby zębów. Ten ostatni problem bywa niedodiagnozowany. Ostre krawędzie szkliwa, rozchwiane zęby i choroby przyzębia sprawiają, że żucie boli, i znacząco zmniejszają skuteczność rozdrabniania paszy objętościowej. W praktyce klinicznej skorygowanie problemów stomatologicznych u starszego konia z przewlekłą utratą masy ciała często przynosi szybszą poprawę niż jakakolwiek zmiana paszy.

Sprawdź paszę objętościową

Pasza objętościowa, czyli siano i trawa, to podstawa. Koń w lekkiej pracy potrzebuje około 1.5 to 2% swojej masy ciała suchej masy dziennie, głównie w postaci paszy objętościowej. Zanim dodasz suplementy lub pasze treściwe, sprawdź, czy podstawowe zapotrzebowanie na paszę objętościową jest spełnione zarówno pod względem ilości, jak i jakości.

Jeśli masz powody, by wątpić w jakość swojego siana, zleć jego analizę! Niektóre uczelnie z programami żywienia weterynaryjnego oferują analizę siana, a kilka firm paszowych analizuje próbki pasz objętościowych. Koszt jest niewielki w porównaniu z miesiącami karmienia sianem, które nie dostarcza tego, co zakładasz.

Dostosuj dietę do konkretnego problemu

U koni z problemami stomatologicznymi: przejdź na krótko cięte włókna traw, które wymagają mniej żucia, i rozważ mokry mash jako element dawki. Takie konie mogą pobierać odpowiednią ilość kalorii bez mechanicznego obciążenia, jakie daje długie siano.

U koni z rzeczywiście wyższym zapotrzebowaniem energetycznym, czy to z powodu pracy, zimna, czy rekonwalescencji, często odruchowo dodaje się zboże. Tu trzeba uważać. Zboże ma dużo skrobi i cukru; u konia z osłabionym układem pokarmowym przez pasożyty lub zaburzone wchłanianie, albo u każdego konia ze skłonnością do problemów metabolicznych, duże posiłki zbożowe zwiększają ryzyko kolki i ochwatu. Bezpieczniejszą drogą do trwałej energii jest tłuszcz.

Olej roślinny jako źródło kalorii

Tłuszcz dostarcza około 2.25 razy więcej energii strawnej niż węglowodany na gram. Co ważniejsze, dostarcza tej energii bez skoku glikemicznego związanego ze skrobią. To ma kilka praktycznych korzyści, które wykraczają poza sam przyrost masy ciała.

W praktyce klinicznej konie przestawione z dawek bogatych w zboże na dawki uzupełnione olejem często wykazują wyraźną zmianę temperamentu: są łatwiejsze we współpracy i mniej reaktywne. Efekt oszczędzania glukozy w metabolizmie tłuszczów odgrywa tu rolę: mięśnie podczas długotrwałego wysiłku spalają przede wszystkim tłuszcz, pozostawiając glukozę we krwi dostępną dla mózgu. Konie, które były pobudliwe na dietach wysokozbożowych, często się wyciszają.

Są też mierzalne korzyści fizyczne. Konie otrzymujące odpowiednią suplementację tłuszczem zwykle mają lepszą kondycję sierści, a u tych pracujących widać także lepszą termoregulację: mniej ciepła wytwarzanego podczas wysiłku oznacza mniej potu i szybszą regenerację. Wydolność tlenowa poprawia się, gdy organizm przystosowuje się do wykorzystywania tłuszczu jako głównego paliwa, co widać po czasie regeneracji konia po wysiłku.

Nie wszystkie oleje roślinne są sobie równe. Znaczenie ma stosunek kwasów tłuszczowych omega-3 do omega-6. Większość konwencjonalnych olejów roślinnych (słonecznikowy, kukurydziany) ma bardzo wysoką zawartość omega-6 i niską omega-3, co z czasem może raczej nasilać niż łagodzić stan zapalny. Wybierz olej o wysokiej zawartości omega-3, a konkretnie DHA, aby uzyskać najlepszy efekt.

Kilka słów o cierpliwości

Konie nie odzyskują kondycji szybko. Nawet gdy przyczyna podstawowa została skorygowana, a dieta jest właściwa, odbudowa kondycji ciała zwykle potrzebuje 60 to 90 dni, by wyraźnie pokazać się w skali BCS. Właściciele, którzy nie widzą szybkiej poprawy, czasem zakładają, że podejście jest błędne, i zaczynają wprowadzać kolejne zmiany, przez co nie da się ocenić, co naprawdę działa.

Wybierz właściwe podejście, trzymaj się go konsekwentnie i daj mu czas. Sprawdzaj BCS co 2 to 3 tygodnie i zapisuj wyniki. Postęp zwykle jest; po prostu następuje wolniej, niż byśmy chcieli.