Czym jest PPID (Cushing) i jak rozpoznać tę chorobę u swojego konia oraz jak go wspierać?

(dysfunkcja części pośredniej przysadki mózgowej), nazywana u koni także zespołem Cushinga, to zaburzenie przysadki mózgowej, w którym dochodzi do rozregulowania gospodarki hormonalnej.

W mózgu znajdują się komórki nerwowe produkujące dopaminę. U koni z PPID komórki te ulegają uszkodzeniu. W normalnych warunkach dopamina hamuje pracę przysadki mózgowej, czyli małego gruczołu regulującego hormony. Gdy to hamowanie zanika, przysadka produkuje zbyt dużo hormonów, w tym hormonu adrenokortykotropowego, czyli ACTH.

ACTH pobudza nadnercza do produkcji kortyzolu. U koni z PPID dzieje się to zbyt intensywnie i zbyt często. Skutkiem jest stale podwyższony poziom kortyzolu w organizmie. Wpływa to na metabolizm, rozwój mięśni, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wzrost okrywy włosowej oraz działanie insuliny.

Twój weterynarz może potwierdzić PPID za pomocą badania krwi mierzącego poziom ACTH. 

Choć starsze konie są bardziej narażone na PPID, młodsze również mogą zostać dotknięte tą chorobą. Około 1 na 5 koni powyżej 15. roku życia i 1 na 4 konie powyżej 20. roku życia wykazują objawy PPID (Galinelli et al., 2021).

Jaka jest rola żywienia w łagodzeniu objawów PPID?

Niedawne badanie autorstwa Galinelli et al. (2021) podkreśla znaczenie odpowiednio dostosowanego żywienia u koni cierpiących na Pituitary Pars Intermedia Dysfunction, czyli PPID. Chociaż PPID zwykle leczy się lekiem pergolid, obecnie uznaje się również, że żywienie jest kluczowym elementem w kontrolowaniu objawów klinicznych, zmniejszaniu ryzyka ochwatu oraz utrzymaniu dobrej jakości życia. 

Podczas układania planu żywienia należy wziąć pod uwagę między innymi następujące czynniki: 

1. Ocena kondycji ciała i masy mięśniowej. Na tej podstawie można określić odpowiednią ilość energii, węglowodanów i białka. 
2. Ocena dysregulacji insuliny (ID) 
3. Dostosowanie do wieku i poziomu aktywności 

Jakie są główne objawy PPID? 

Objawy PPID mogą znacznie różnić się u poszczególnych koni i zmieniać się wraz z postępem choroby. We wczesnych stadiach symptomy są często subtelne, ale z czasem stają się bardziej widoczne i może pojawić się ich więcej. 

Zwróć uwagę na następujące oznaki, które mogą wskazywać na PPID: 

• Ochwat: często występuje u koni z zaburzoną funkcją insuliny (dysregulacją insuliny) 
• Hipertrichoza: długa i kręcona okrywa włosowa 
• Hirsutyzm: trudności ze zrzucaniem sierści na wiosnę 
• Utrata masy ciała i zanik mięśni 
• Nieprawidłowe rozmieszczenie tkanki tłuszczowej: nagromadzenie tłuszczu nad oczami, obwisły brzuch, a czasem także tłuszcz na grzebieniu szyi 
• Ospałość i apatia: spowodowane utratą komórek nerwowych produkujących dopaminę oraz podwyższonym poziomem kortyzolu 
• Wielomocz i wzmożone pragnienie: częste picie i oddawanie moczu 
• Większa podatność na infekcje

Nie każdy koń wykazuje wszystkie objawy jednocześnie. We wczesnym stadium często zauważa się subtelne zmiany w okrywie włosowej lub łagodną ospałość. Regularna obserwacja jest ważna, aby na czas wychwycić zmiany. 

Jeśli rozpoznajesz niektóre objawy i podejrzewasz, że Twój koń cierpi na PPID, zawsze umów wizytę u weterynarza. 

Jaki jest związek między PPID a dysregulacją insuliny?

W normalnych warunkach insulina (hormon) sprawia, że cukier z krwi trafia do komórek, aby mogły wykorzystać go jako źródło energii. Przy dysregulacji insuliny komórki przestają prawidłowo reagować na insulinę, więc cukier (glukoza) zbyt długo pozostaje we krwi. Trzustka wykrywa wysoki poziom cukru we krwi i „uznaje”, że „insuliny jest za mało”, dlatego produkuje jej jeszcze więcej. 

U koni z PPID mózg produkuje zbyt dużo hormonu ACTH. ACTH powoduje, że nadnercza produkują kortyzol. Zwykle proces ten zatrzymuje się, gdy we krwi znajduje się już wystarczająco dużo kortyzolu, ale w przypadku PPID ten mechanizm hamujący przestaje działać. Wzrost poziomu kortyzolu dodatkowo sprawia, że komórki stają się mniej wrażliwe na insulinę. 

Dlatego u jednego na trzech koni z PPID często rozwija się dysregulacja insuliny, a same konie są bardziej podatne na ochwat. 

Jak leczy się PPID? 

PPID to choroba przewlekła, której nie da się wyleczyć, ale objawy można kontrolować za pomocą leku pergolid. Ten lek jest agonistą receptora dopaminowego, który zmniejsza produkcję ACTH. Dzięki temu obniża się produkcja kortyzolu, co może zmniejszyć nasilenie objawów. 

Oprócz leczenia farmakologicznego równie ważną rolę w postępowaniu przy PPID odgrywają żywienie i regularna ocena stanu konia. 

Razem z weterynarzem możesz przejść przez poniższe kroki, aby stworzyć kompletny plan żywienia dopasowany do indywidualnych potrzeb Twojego konia: 

• Krok 1 Określ aktualną i docelową kondycję ciała: PPID wiąże się zarówno z nadwagą, jak i niedowagą. 

Nadwaga: Podwyższony poziom insuliny sprzyja odkładaniu tkanki tłuszczowej, szczególnie na grzebieniu szyi, u nasady ogona i nad oczami. 

Niedowaga: W późniejszych stadiach PPID wysoki poziom kortyzolu może powodować utratę mięśni i wyczerpywanie rezerw tłuszczowych. 

• Krok 2 Określ obecność i stopień nasilenia dysregulacji insuliny: Nasilenie określa się na podstawie pomiaru insuliny i glukozy we krwi. Badanie to wykonuje weterynarz. 
• Krok 3 Wiek: Starsze konie często cierpią na problemy stomatologiczne i artretyzm. Jeśli Twój koń ma problemy z zębami, najlepiej podawać mu namoczone wysłodki lub granulat z siana. Jeśli Twój koń ma artretyzm, podawaj siano na poziomie podłoża zamiast w siatkach na siano, aby nie obciążać szyi. 
• Krok 4 Poziom aktywności: Zbyt duża ilość energii, zwłaszcza z cukru lub skrobi, zwiększa ryzyko dysregulacji insuliny i ochwatu. Konie, które mało się ruszają, spalają mniej energii, przez co cukier i tłuszcz gromadzą się szybciej. Gdy koń regularnie się porusza, mięśnie zużywają więcej glukozy jako źródła energii. To obniża poziom cukru i insuliny we krwi. 

Rysunek 1 przedstawia przegląd oceny i postępowania u koni, kuców i osłów z PPID. Schemat pomaga dopasować decyzje dotyczące żywienia i opieki do kondycji ciała (BCS) oraz obecności dysregulacji insuliny (ID). 

Podsumowanie 

Dobry plan żywienia dla koni z PPID wymaga indywidualnego podejścia. Zawsze trzeba ocenić kondycję ciała, wrażliwość na insulinę i wiek. W połączeniu z leczeniem medycznym i regularnymi kontrolami u weterynarza pomaga to wspierać jakość życia Twojego konia z PPID. 

Przeczytaj nasz kolejny blog o tym, jak krok po kroku dostosować dietę Twojego konia do masy ciała, wieku i wrażliwości na insulinę. Znajdziesz tam praktyczne wskazówki i przykłady dla koni z nadwagą, niedowagą i/lub dysregulacją insuliny.