Hoe beoordeel je de Body Condition Score (BCS) van je paard: een stapsgewijze gids

Je hebt alles geprobeerd, en toch lijkt je paard maar niet aan te komen of af te vallen. Het kan ontmoedigend zijn om er zoveel zorg in te steken en geen resultaat te zien, zelfs niet na maanden proberen. Je staat hier niet alleen in. Veel paardeneigenaren lopen tegen dezelfde frustrerende muur aan.

Dus wat gebeurt er nu echt? Wat wij zien als "te mager" of "te dik" hangt vaak af van wat we gewend zijn om te zien, en uiterlijk kan misleidend zijn. Daarom is het belangrijk om de lichaamsconditie van je paard goed te beoordelen.

Het inschatten van de Body Condition Score is lastiger dan het lijkt, zelfs voor eigenaren die hun paard goed kennen. Toen onderzoekers de scores van paardeneigenaren vergeleken met die van een getrainde veterinaire beoordelaar, waren beide partijen het bij 42,5% van de paarden oneens, en de totale overeenstemming was slechts gering [1]. Dat is minder een gebrek aan zorg dan een vaardigheidskloof: dierenartsen zien veel meer paarden over de volledige breedte van de schaal, waardoor hun oog sneller wordt getraind. Daarom helpt het om de score minstens één keer samen met je dierenarts te beoordelen, precies te leren waar je op moet letten en wat je op elk punt moet voelen, en dit in de loop van de tijd bij te houden met foto's in plaats van met een snelle blik.

De standaard voor het beoordelen van de lichaamsconditie is de Henneke Body Condition Score, ontwikkeld door Don Henneke en collega's in 1983 [2]. Hierbij wordt een schaal van 1-9 gebruikt op basis van vet- en spierbedekking op zes belangrijke punten:

1. Nek
2. Schoft
3. Schouders
4. Ribben
5. Rug/lendenen
6. Staartaanzet

In de gids hieronder leer je waar je op moet letten van nek tot staartaanzet, en hoe elke score weergeeft wat er onder de vacht gebeurt.

Zo kun je de body condition score van je paard beoordelen

Score 1: slecht

1. Nek: botten zijn te voelen/zien, met weinig tot geen vet
2. Schoft: botten zijn te voelen/zien, met weinig tot geen vet
3. Schouders: botten zijn te voelen/zien, met weinig tot geen vet
4. Ribben: zeer zichtbaar, met weinig tot geen vet
5. Rug/lendenen: ruggengraat is zeer zichtbaar, met weinig tot geen vet
6. Staartaanzet: zeer zichtbaar, met weinig tot geen vet

Score 2: zeer mager

1. Nek: botten zijn te voelen/zien
2. Schoft: botten zijn te voelen/zien
3. Schouders: botten zijn te voelen/zien
4. Ribben: zeer zichtbaar
5. Rug/lendenen: wervels zijn te voelen
6. Staartaanzet: afzonderlijke wervels zijn te zien of te voelen

Score 3: mager

1. Nek: duidelijk zichtbaar
2. Schoft: duidelijk zichtbaar
3. Schouders: duidelijk zichtbaar
4. Ribben: nog steeds zichtbaar, maar bedekt met een dun laagje vet
5. Rug/lendenen: wervels zijn niet voelbaar, maar nog wel zichtbaar
6. Staartaanzet: voelbaar, maar afzonderlijke wervels zijn niet zichtbaar

Score 4: matig dun

1. Hals: niet te mager
2. Schoft: niet te mager
3. Schouders: niet te mager
4. Ribben: omtrek is zichtbaar
5. Rug/lendenen: de omtrek van de wervels is zichtbaar en steekt licht uit
6. Staartaanzet: wervels kunnen afhankelijk van de bouw van het paard nog zichtbaar zijn; wat vet is voelbaar

Score 5: goed

1. Hals: overgang ziet er vloeiend uit
2. Schoft: ziet er afgerond uit
3. Schouders: vloeiende overgang naar de romp
4. Ribben: voelbaar, maar niet zichtbaar
5. Rug/lendenen: rug is vlak
6. Staartaanzet: vet rond de staartaanzet begint zacht aan te voelen

Score 6: matig vlezig

1. Hals: beginnende vetophopingen worden zichtbaar
2. Schoft: beginnende vetophopingen worden zichtbaar
3. Schouders: beginnende vetophopingen worden zichtbaar
4. Ribben: het vet over de ribben voelt sponsachtig aan
5. Rug/lendenen: kan een lichte positieve groeve langs de rug hebben
6. Staartaanzet: vet rond de staartaanzet voelt zacht aan

Score 7: vlezig

1. Hals: vetophoping langs de hals is duidelijk zichtbaar
2. Schoft: vetophoping langs de schoft is duidelijk zichtbaar
3. Schouders: vetophoping achter de schouder is duidelijk zichtbaar
4. Ribben: afzonderlijke ribben zijn met druk voelbaar, en vet tussen de ribben is zichtbaar
5. Rug/lendenen: kan een positieve groeve langs de rug hebben
6. Staartaanzet: vet rond de staartaanzet voelt zacht aan

Score 8-9: vet / extreem vet

1. Hals: zichtbare vetophopingen
2. Schoft: zichtbare vetophopingen
3. Schouders: zichtbare vetophopingen
4. Ribben: het vet over de ribben lijkt ongelijk verdeeld
5. Rug/lendenen: duidelijke groeve langs de rug
6. Staartaanzet: zichtbare vetophopingen rond de staartaanzet

Tip: documenteer alles

Begin met het maken van foto's. Zet je paard op een vlakke ondergrond, zorg dat het recht staat en zo vierkant mogelijk, en maak de foto's altijd vanaf dezelfde afstand en hoek: één zijaanzicht, één van achteren.

Houd een notitieboekje bij de hand terwijl je beoordeelt. Noteer voor elke zone (hals, schoft, schouders, ribben, rug/lendenen, staartaanzet) wat je ziet, wat je voelt en welke score je zou geven. Dit op papier doen, in plaats van op je geheugen te vertrouwen, zorgt er juist voor dat je de volgende controle goed met deze kunt vergelijken.

Gebruik ook een meetlint voor gewicht rond de singel, net achter de schoft, en noteer elke keer de omtrek of het geschatte gewicht. Meet steeds op exact dezelfde plek, want een afwijking van een paar centimeter kan je trendlijn meer verstoren dan een echte verandering zou doen. Curafyt's Horse Weighband is hiervoor gemaakt: het schat het gewicht op basis van de singelomvang in zowel kilo's als ponden, zodat je een tweede waarde hebt om naast je BCS-notities te leggen.

Geen enkele methode is op zichzelf perfect, maar het combineren van BCS, foto's en een meetlint voor gewicht geeft een veel duidelijker beeld dan elk van die methoden afzonderlijk. Het verschil is echt: één onderzoek bij een gemengde groep paardenrassen in Ierland liet zien dat 45% overgewicht of obesitas had, en driekwart van de eigenaren hield de lichaamsconditie helemaal niet bij met welke methode dan ook [3].

Zodra je de score kent: wat kan helpen

Een lichaamsconditiescore is alleen het startpunt. Wat je daarna voert, hangt af van de richting die de score aangeeft.

Conclusie

Het gewicht van een paard hangt af van veel factoren: leeftijd, ras, gezondheid en activiteitsniveau. Nadat jij en je dierenarts de lichaamsconditiescore van je paard hebben beoordeeld en hebben vastgesteld dat die te laag of te hoog is, is de volgende stap om samen uit te zoeken waarom.