Wat geef je je merrie te eten vóór, tijdens en na de dracht?

Een merrie laten dekken draait zelden alleen om timing, spermakwaliteit of hoe de echo eruitziet. Een van de meest onderschatte onderdelen, en tegelijk een van de makkelijkste om te verbeteren, is of haar voeding en lichaamsconditie echt aansluiten op wat haar lichaam in elke fase doet. Gaat dat mis, dan loopt zelfs het beste fokmanagement ter wereld nog vast. Doe je het goed, dan voorkom je al een hele categorie problemen nog voor ze beginnen.

De voedingsbehoeften van een merrie veranderen niet van de ene op de andere dag. Ze volgen een langzaam, vrij voorspelbaar biologisch patroon, en zodra je dat patroon ziet, voelt het voeren van je merrie niet langer als giswerk. Er zijn vier periodes die ertoe doen: de vruchtbaarheidsfase voordat ze drachtig is, de lange rustige fase van de vroege en midden dracht, het laatste trimester waarin het veulen het grootste deel van zijn groei doormaakt, en de lactatie, de meest veeleisende fase van de hele cyclus.

En nu het eerlijke deel. Je hebt geen exotisch voerschema nodig. Je hebt een consistente routine nodig die de basis goed neerzet: energiebalans, voldoende goed ruwvoer en vezels, fatsoenlijk eiwit en de juiste mineralen en vitamines, vooral later in de dracht. Hieronder lees je hoe ik daar als dierenarts per fase naar kijk.

Begin met de body condition score

Voordat je ook maar één voer aanpast of naar een supplement grijpt, beoordeel je haar lichaamsconditie. Merries in goede conditie worden vaak in minder cycli drachtig en houden hun dracht beter vast dan merries die te mager zijn [1]. Streef naar een BCS van 5 tot 6 op de schaal van 1 tot 9.

Te mager (onder 5) betekent meestal minder of onregelmatige cycli en heel weinig reserve voor de vroege dracht en vroege lactatie. Te zwaar is ook niet de veilige optie die mensen vaak denken. In experimentele studies bij ponymerries is overvoeding in verband gebracht met een hoger risico op vroege embryonale sterfte [2]. Dus dikker betekent niet automatisch vruchtbaarder.

Bouw het rantsoen op vanuit ruwvoer

Voor elke merrie is ruwvoer de basis. Haar voedingsbehoeften verschuiven tijdens de voortplanting, maar haar darmfysiologie niet. Een constante opname van ruwvoer houdt de dikke darm goed aan het werk en verlaagt het risico op koliek. Een praktisch startpunt is 1,5 tot 2,0% van het lichaamsgewicht per dag aan ruwvoer op droge-stofbasis, en daarna pas je aan op conditie, hooikwaliteit en fase [3].

Voor de dracht: leg de basis

Vruchtbaarheid draait niet alleen om het juiste moment van ovulatie pakken. Eicellen rijpen langzaam. Hormonen moeten in balans zijn. De antioxidantbescherming in de voortplantingsweefsels moet ruim vóór de bevruchting aanwezig zijn, niet nog snel bij elkaar gezocht worden in de week van de dekking. Daarom wil ik meestal dat voedingsondersteuning vroeg start, idealiter al zo'n drie maanden voordat je van plan bent haar drachtig te laten worden.

Dat lijkt op prenatale zorg bij mensen, waarbij folaat al vóór de zwangerschap wordt aangeraden in plaats van erna, juist omdat het de allervroegste ontwikkelingsfasen ondersteunt [4]. Fresh & Fertile volgt dezelfde logica: een prenataal supplement met actief folaat, foliumzuur, choline en antioxidantondersteuning om de voortplantingsweefsels te beschermen en de rijping van eicellen en de vroege deling van het embryo te ondersteunen. Begin er drie maanden voor de dekking mee en geef het door tot in de vroege dracht.

Ook de eiwitkwaliteit is hier belangrijk. Als je hooi weinig eiwit bevat, is dit het moment om daarover na te denken. Dek vitamines en mineralen af met ESTE Balancer met 250 g per dag als basis die elke merrie nodig heeft.

Tijdens de dracht: minder veranderingen dan je denkt

Zodra ze drachtig is, is de meest voorkomende mythe dat ze nu tijdens de hele dracht veel meer voer nodig heeft. Dat heeft ze niet. Haar behoeften blijven in het begin vrij stabiel en stijgen pas echt merkbaar richting het einde.

Maanden 1 tot 3: houd de prenatale basis aan

De energiebehoefte ligt maar marginaal hoger dan bij een niet-drachtige merrie. De foetale groei is minimaal. Houd dezelfde basis aan als vóór de dekking: ruwvoer, ESTE Balancer en Fresh & Fertile. Deze vroege weken zijn nog steeds een kritieke periode voor de ontwikkeling van het embryo, dus dit is niet het moment om te veranderen wat goed werkt.

Maanden 4 tot 8: vervang Fresh & Fertile door Guts & Glory

Het embryo is gevestigd, dus de focus verschuift van voorbereiding op de voortplanting naar darmgezondheid en stabiele groei. Stop met Fresh & Fertile en voeg Guts & Glory toe. Het ondersteunt het microbioom in de dikke darm van de merrie, ondersteunt de spijsvertering en opname van voedingsstoffen naarmate de foetale groei toeneemt, en de immuunondersteuning die het biedt wordt via de placenta doorgegeven aan het veulen. Houd ruwvoer en ESTE Balancer in deze hele periode stabiel.

Maanden 8 tot 11: het laatste trimester

Dit is de fase waarin het er het meest toe doet. Tot wel 75% van de foetale groei vindt plaats in deze laatste maanden, en het veulen legt dan een groot deel van zijn geboortegewicht aan. De energiebehoefte stijgt inderdaad, met ongeveer 25 tot 30%, maar het grotere verhaal gaat over eiwit, calcium, fosfor en micronutriënten, die nu allemaal pieken [6]. Mensen focussen op energie en voeren te weinig van de voedingsstoffen die het veulen daadwerkelijk opbouwen.

Er is ook een praktisch probleem. Naarmate het veulen meer ruimte inneemt, neemt haar maagcapaciteit af. Laat in de dracht kan ze simpelweg geen grote hoeveelheden ruwvoer meer eten. Daarom wil je kleinere maaltijden die per hap meer voeding leveren. Precies daar verdient Grow & Glow zijn plek: een laag voervolume, hoge calorische dichtheid uit omega-rijke vetten in plaats van suiker, zodat ze conditie behoudt zonder de darm te overbelasten.

Na het veulenen: de zwaarste fase

Nu doet ze twee dingen tegelijk. Herstellen van de geboorte en melk produceren. Dit is de meest veeleisende voedingsfase van de hele cyclus, en juist deze fase wordt het vaakst onderschat.

Lacterende merries hebben doorgaans in totaal 2 tot 3% van hun lichaamsgewicht per dag aan voer nodig. Voor een merrie van 500 kg komt die extra behoefte neer op ongeveer 11.500 tot 14.500 kcal per dag. Om dat in perspectief te zetten: dat is ongeveer de energie van 35 tot 45 minuten gelijkmatig galopperen, elke dag, boven op onderhoud.

Enig gewichtsverlies in de vroege lactatie is normaal, zelfs bij merries die goed begonnen. Maar een merrie die de lactatie ingaat met minder dan BCS 5 heeft veel meer kans om het moeilijk te krijgen, en dat vertraagt het opnieuw drachtig krijgen en drukt de bevruchtingspercentages [6]. De conditie die je opbouwt vóór het veulenen, is de conditie waaruit ze daarna moet putten.

"Welke conditie je merrie ook heeft wanneer ze gaat veulenen, dat is de conditie waaruit ze melk moet maken. Dat kun je niet meer oplossen door pas meer te voeren nadat het veulen geboren is. De voorbereiding moet vooraf gebeuren."Curafyt veterinaire team

De korte versie

Een fokmerrie voeren hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het moet per fase gepland zijn. Drie maanden vóór de dekking: ruwvoer als basis, ESTE Balancer 250 g per dag, Fresh & Fertile 15 g per dag. Houd dat aan in maand 1 tot 3 van de dracht. Vervang in maand 4 Fresh & Fertile door Guts & Glory en houd dat stabiel tot het laatste trimester. Voeg vanaf maand 8 luzerne toe voor extra eiwit, verhoog ESTE Balancer met 20% en voeg Grow & Glow toe met 100 ml per dag. Tijdens de lactatie verhoog je alles om aan de piekbehoefte te voldoen: luzerne 2 tot 4 kg, Grow & Glow 200 ml, Guts & Glory voor darmondersteuning, en bouw je weer af zodra de melkproductie rond maand vier daalt. Dat is het hele plaatje.